How can we know the dancer from the dance?
“Are we human or are we dancer?" zingt Brandon Flowers van de Amerikaanse alternatieve rockband The Killers op hun derde studio album. De single Human kwam zowaar terecht op de derde plaats in de Nederlandse hitlijsten. Er is op internet nogal wat discussie over de betekenis van de geciteerde woorden uit het refrein. Het zou allemaal onzin zijn. Betekenisloos. Er zijn immers mensen die beweren dat dansers over het algemeen mens zijn. Maar is dat zo? Wanneer is een mens mens? Of een danser danser? Is een danser die niet danst wel danser? Dat valt nog te bezien.
De Ierse dichter en toneelschrijver William Butler Yeats stelt in zijn gedicht Among School Children uit 1928 de vraag: “How can we know the dancer from the dance?” Het is de laatste regel van vers nummer 8.
Labour is blossoming or dancing where
The body is not bruised to pleasure soul,
Nor beauty born out of its own despair,
Nor blear-eyed wisdom out of midnight oil.
O chestnut-tree, great-rooted blossomer,
Are you the leaf, the blossom or the bole?
O body swayed to music, O brightening glance,
How can we know the dancer from the dance?
Hoe de danser te onderscheiden van de dans? Het blijkt een vraagstuk dat tot op de dag van vandaag filosofen en andere wetenschappers bezig houdt. De vraag wordt losgelaten op heel andere tereinen en vakgebieden dan de choreografie. Zo ook bijvoorbeeld wanneer het gaat om het definiëren en beschrijven van ondernemerschap en innovatie. Wat maakt een ondernemer immers ondernemer? Kan dat los gezien worden van de onderneming?
Het is al weer ruim vijftien jaar geleden dat ik een zwikkie wetenschappelijke literatuur uitgeplozen heb op zoek naar een bruikbare en plausibele definitie en omschrijving van ondernemerschap (Post, Gedistribueerd ondernemerschap in organisaties, M&O, 1993/6, 433-448). Ondernemerschap is vanuit verschillende invalshoeken bestudeerd: door economen, sociologen, antropologen, organisatiepsychologen, marketeers, organisatiekundigen. Ik kan nog even doorgaan. In de gebruikte definities komen vaak een of meerdere van de volgende elementen terug:
- Het opzetten van een nieuw bedrijf (“business founder”, pionierschap)
- Het eigendom van een bedrijf (“business owner”)
- Het dragen van (persoonlijk) risico voor een bedrijf
- Innovatiegerichtheid
- Behoefte aan zelfstandigheid en vrijheid
- Het dragen van integrale verantwoordelijkheden
- Actiegerichtheid
- Het succesvol leiden van een organisatie naar goede bedrijfsresultaten
Een bijzondere plek in de literatuur wordt ingenomen door de zogenaamde “Great Person School”. Vanuit deze stroming wordt ondernemerschap beschouwd als een soort van zesde zintuig, een aangeboren intuïtieve bekwaamheid. In de artikelen uit deze benadering gaat de aandacht vooral uit naar de successtories uit de – vooral Amerikaanse – economische traditie. Grootheden als Henry Ford, Steve Jobs, Ray Kroc, Walt Disney. Hun werk en leven wordt niet zelden door een romantische bril beschreven. Hun ervaringen en lessons learned teruggebracht tot hapklare one-liners. “Why join the navy if you can be a pirate?”
Onder de – inmiddels bekende – titel “How can we know the dancer from the dance?” reageren Sarason, Dillard en Dean (Journal of Business Venturing, 2008) op een eerder artikel van Mole & Mole (in hetzelfde tijdschrift eveneens in 2008) over ondernemerschap als de structuratie van individuele en situationele kenmerken vanuit een kritisch-realistisch perspectief.
Vanuit de structuratietheorie van Anthony Giddens zijn actor en structuur niet als onafhankelijk van elkaar te beschouwen. Geen ondernemer zonder onderneming. Geen bankier zonder bank. Geen danser zonder dans.
Als ik Giddens mag geloven is het niet eerlijk om het ideaal van ondernemerschap louter en alleen op te hangen aan een soort van zesde zintuig bij een Hollywoodachtige romantisering van Steve Jobs of Sam Walton. Daarmee doen we de structuur waarin zij konden en mochten opereren tekort. Wat zou er van Rudolf Nureyev terecht zijn gekomen zonder het Kirov theater of – later in zijn carrière – zonder Margot Fonteyn?
“Succes is een keuze”? Was het maar zo simpel !
Het is 2009. We zijn op zoek naar oplossingen en uitwegen uit de economische malaise die na de malheur van de kredietcrisis over ons uitgestort wordt. De échte economie is nu aan de beurt en we doen massaal een beroep op de nieuwe “Great Persons”. Het draait weer om de ondernemer, de innovator, de inspirator, de pionier. Hij of zij moet nieuwe welvaart brengen waar netjes-op-de-winkel-passen niet meer helpt. Ik vrees echter dat de werkelijkheid ietwat te complex en te weerbarstig is om te kunnen geloven in de eenvoud van deze oplossing.
Vandaag heeft Huub Stevens - hoofdtrainer bij de voetbalclub PSV - zijn spullen gepakt en afscheid genomen van het stadion aan de Mathildelaan. Zou Kees Rijvers nog leven?
